شك در اطراف علم اجمالى ر . ك : شبهه مقرون به علم اجمالى شك در امتثال ر . ك : شك در مكلف به . شك در بقا ر . ك : شك لاحق شك در تخيير و تعيين ر . ك : دوران بين تعيين و تخيير شك در تعيين و تخيير ر . ك : دوران بين تعيين و تخيير شك در تكليف ترديد در توجه تكليف به عهده مكلّف شك در تكليف ، مقابل شك در مكلف به ، و به معناى شك در حكم شرعى و تكليف است . شك در حكم شرعى به دو صورت است : 1 . شك در اصل جعل حكم شرعى و انشاى آن ؛ يعنى اصل تكليف براى مكلف نامعلوم است ، مانند : شك در حرمت استعمال دخانيات ( شبهه تحريميه ) يا شك در وجوب نماز هنگام خسوف ( شبهه وجوبيه ) ؛ 2 . شك در مجعول ، يا شك در فعليت حكم شرعى بعد از علم به اصل جعل و انشاى آن مثل : شك در حكم مايعى به سبب شك در خمر بودن آن ؛ به اين بيان كه اگر خمر باشد حكم حرمت در حق مكلف به مرحله فعليت مىرسد ، و گرنه در همان مرحله انشا باقى مىماند . نكته اول : بعضى از اصولىها شك در تكليف را شامل موارد ذيل دانسته‌اند : 1 . جنس تكليف معلوم و نوع آن مشكوك باشد ، مانند : دوران ميان وجوب و حرمت ، كه اصل الزام ( جنس تكليف ) معلوم ، و نوع حكم ( وجوب يا حرمت ) مشكوك مىباشد ؛ 2 . نه نوع تكليف و نه جنس تكليف هيچ‌كدام معلوم نباشد ، مانند : شك در اينكه آيا فلان عمل واجب است يا خير ، و يا فلان عمل حرام است يا نه . اين‌گونه موارد را مجراى يكى از دو اصل تخيير و يا برائت مىدانند . اما برخى ديگر از اصوليون ، شك در تكليف را فقط شامل موردى مىدانند كه نه نوع تكليف براى مكلف معلوم باشد و نه جنس آن ، و جايى را كه جنس تكليف براى مكلف روشن بوده ، اما نوع آن روشن نيست ، به مانند شك در مكلف به و محل اجراى اصل تخيير مىدانند . نكته دوم : شك در تكليف ، در نظر مشهور اصوليون مجراى برائت عقلى و شرعى ، و شك در مكلف به مجراى احتياط است . « 1 » همان ، ج 1 ، ص 392 . همان ، ج 2 ، ص 340 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 673 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 179 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص ( 314 - 313 ) . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 2 ، ص 221 . سبحانى ، تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 13 . بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص 148 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص ( 440 - 439 ) . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص 21 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 4 ، ص 6 . شك در ثبوت تكليف ر . ك : شك در تكليف شك در جزئيت ترديد در جزء بودن چيزى براى مأمور به شك در جزئيت ، از مصاديق اقل و اكثر ارتباطى ، و در جايى است كه در جزء بودن چيزى براى مأمور به ، شك وجود داشته باشد ، مثل اينكه فرض شود نماز نه جزء يقينى و مسلّم دارد و درباره جزء دهم شك وجود دارد كه آيا سوره نيز از اجزاى نماز است يا نه ؛ در اين صورت ، اگر سوره از اجزاى نماز باشد و مكلف ، به عمد در انجام آن كوتاهى كند ، مأمور به ( نماز ) اصلا تحقق پيدا نمىكند ، زيرا اجزاى نماز به يكديگر پيوند خورده‌اند و اين‌چنين نيست كه اگر جزئى به‌جا آورده شود به همان مقدار مأمور به در خارج تحقق پيدا كند . در اين مسئله سه نظريه وجود دارد : 1 . مرحوم « شيخ انصارى » معتقد است نسبت به تكليف به اكثر نماز با سوره برائت عقلى و نقلى جارى مىشود ؛ 2 . مرحوم « آخوند خراسانى » فقط برائت شرعى را جارى مىداند ؛ 3 . گروهى به احتياط معتقد مىباشند . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص ( 497 - 314 ) و ( 455 - 427 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 187 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 174 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص ( 16 - 15 ) . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 193 و 200 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 255 . شك در حرمت ر . ك : شبهه تحريمى

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 393 .